Bản báo cáo của Émile Vayrac

Trong cuốn Nghiên cứu triết học cơ bản của Lý Chấn Anh (NXB Trí Thức), ở bài giới thiệu của GS Trần Văn Đoàn có mấy chỗ sai chính tả (do GS Trần viết sai, do GS Nguyễn Tài Thư dịch sai hay do biên tập viên của NXB Trí Thức sai, là lỗi của ai không biết), chỉ biết Đường Quân Nghị biến thành Đường Quân Nghĩa (tr.14), Hùng Thập Lực biến thành Hùng Thế Lực (tr.15), một vài chỗ khác trong cuốn sách Mâu Tông Tam biến thành Mâu Tông Tan (ví dụ tr.498). Những lỗi chính tả này cần phải đính chính vì nó có thể dẫn đến sai kiến thức….

Tình cờ chị đồng nghiệp cùng phòng có photo cho tôi một bản báo cáo của Émile Vayrac trưởng phòng sách báo bản xứ và chủ nhiệm tờ “Tứ dân văn uyển” về những cố gắng xuất bản của Pháp ở Bắc Kỳ từ năm 1912-1937. Bản tôi photo được có cả nguyên văn chữ Pháp và bản dịch thủ cảo của ông Nguyễn Kỳ (con trai ông Nguyễn Văn Vĩnh ). Trong bản báo cáo này có những ghi chép rất đáng lưu ý.

1. Những ghi chép về ông Nguyễn Văn Vĩnh.

Trong bản báo cáo của ông E. Vayrac có rất nhiều dòng viết về ông Nguyễn Văn Vĩnh với thái độ khâm phục và tôn trọng.

Ngay từ ban đầu, tôi có may mắn là được kết bạn với một vài người bạn An Nam nổi tiếng, chủ yếu là với ông Nguyễn Văn Vĩnh, nhà văn người An Nam nổi tiếng nhất của thời đại chúng ta, cũng là người ngay thẳng nhất, thành thật nhất mà tôi biết, người trong tất cả mọi trường hợp sẵn sàng nhất để nói với chúng ta sự thật. Nếu tôi hiểu được phần nào xã hội người bản xứ, nếu tôi thưởng thức được một ít văn chương dân gian tuyệt diệu của người An Nam thì chính là nhờ người bạn thương tiếc này….

Chính ông đã làm cho tôi từ từ đo lường được cái hố sâu ngăn cách chúng ta với đông đảo quần chúng An Nam và chúng tôi đã tự hỏi rằng bằng cách nào chúng ta mới có thể lấp đầy khoảng cách không hiểu nhau đó. …

Lúc đó ông Vĩnh chưa hoàn toàn tin tưởng vào chính phủ. Ông đã đứng một phần nào về phía phản đối. Ông đã dịch những sách triết học Pháp, những sách chuẩn bị cho cuộc cách mạng. Tôi đã đếm được ông đã dịch sáu hay bẩy quyển “Khế ước xã hội”, bản thân ông cũng không giấu tôi là đã dịch những cuốn sách đó. Nhưng ông không bao giờ thú nhận là ông đã mất rất nhiều công để làm cho đồng bào của ông biết về nó

Trong những cuộc thảo luận của chúng tôi, tôi đã cố gắng thuyết phục ông là những sách đó không phải là những cuốn cần phải dịch trước. Người An Nam với tình trạng phát triển hiện nay của họ không thể rút ra một lợi ích gì trong những sách đó. Tôi đã giành nhiều năm để thuyết phục được ông Vĩnh là ông phải bắt đầu bằng những tác phẩm được tất cả mọi người chiêm ngưỡng và đã được dịch ra tất cả các thứ tiếng như Thơ ngụ ngôn La Fontaine…..

….”Vào thời gian này, Ông Vĩnh đã thành lập và chỉ đạo nhiều tờ báo bằng quốc ngữ và chữ Nho vì thiếu vốn nên lần lượt chết dần. Ông đã chỉ huy nhà in Tonkinois (ngày nay thuộc về ông Lê Văn Phúc, đại biểu của Hội đồng cơ mật). Ông quyết định ra một tờ báo Quốc ngữ không có giấy phép rồi tự để cho mình bị bắt và gây nên một vụ scandale.…”

“…Cũng trong tạp chí này (E. Vayrac dự định sẽ ra một quyển tạp chí có tên là Vòng nguyệt quế của nước Pháp) sẽ phải sưu tầm tất cả những tác phẩm của ông Nguyễn Văn Vĩnh viết rải rác trong các báo và tạp chí, bằng tiếng Pháp cũng như An Nam. Có lẽ nó cũng quan trọng ngang như những tác phẩm đã được xuất bản thành sách của ông và rất bổ ích để chúng ta học hỏi. Ít nhất chúng ta cũng nên gìn giữ lại được công trình nghiên cứu của ông Làng An Nam được viết bằng Pháp văn trong báo L’Annam Nouveau. Tôi chưa thấy một bài nghiên cứu nào đầy đủ như thế….Sau khi ông Vĩnh từ trần, lẽ ra chúng ta phải thành lập ra một Hội để sưu tầm tất cả những công trình đăc biệt này….Một vài tháng đã trôi qua và không ai còn nói đến nữa….”

2. Những ghi chép về tình hình xuất bản của Pháp tại Việt Nam giai đoạn này

Những cố gắng của Pháp trong việc đưa những tác phẩm của họ đến với đông đảo độc giả Việt Nam cũng được E.Vayrac mô tả trong bản báo cáo.Trong đ
ó có một chi tiết rất đáng chú ý về quy chuẩn kích thước của những cuốn sách Âu Tây tư tưởng được dịch và xuất bản ở Việt Nam giai đoạn này.

1. Loại sách dân gian khổ nhỏ: mỗi quyển bán giá 5 xu. Chính phủ đặt mua và phát không 10.000 cuốn.

2. Loại sách khổ thông thường: 12x19cm, gồm có những sách đứng đắn hơn, không phù hợp với trình độ đại chúng. Chính phủ đặt mua 2000 cuốn, được phân phối cho các trường học.

Hai loại sách này cũng được phân loại rất rõ ràng:

1. Nhóm A: Những tác phẩm cổ điển, cổ và hiện đại (bìa màu vàng).

2. Nhóm B: Những tác phẩm đại chúng của Pháp hay ngoại quốc (bìa mầu đỏ)

3. Nhóm C: Những tác phẩm sách học và sách phổ thông (bìa màu ve).

Một vài con số đáng lưu ý trong bản báo cáo:

1. Thơ Ngụ ngôn La Fontaine (Nguyễn Văn Vĩnh dịch) bán được 100.000 bản ngay trong lần xuất bản đầu tiên.

2. Tổng số sách Âu Tây tư tưởng (1912-1937) đã xuất bản 1.800.000 cuốn loại hảo hạng trong đó có 1.000.000 cuốn được phát không….

3. Tờ Tứ dân văn uyển phát hành được 500.000 số trong đó có 360.000 số phát không…

Một vài mô tả thú vị về độc giả An Nam:

Quần chúng An Nam là quần chúng khó khăn bậc nhất và cũng là quần chúng khó nắm bắt nhất mặc dù giá cả của chúng tôi (giá tờ Tứ dân văn uyển) là đặc biệt phải chăng (mua dài hạn 6 tháng là 40 xu không có giải thưởng và 50 xu có dự thưởng). Nếu muốn lôi kéo những người mua dài hạn thì phải biếu họ giải thưởng bằng những sách phát không không lấy tiền, giá trị ít nhất cũng bằng giá trị mua báo dài hạn của họ. Điều đó tôi đã dự trù trước và tôi không lấy làm ngạc nhiên…

Nhưng tôi đã không thấy được trước sự tinh khôn và thiếu tế nhị của những người mua báo dài hạn của chúng tôi. Khi chúng tôi báo tin về sự phân phối trong một ngày gần một giải thưởng vừa lòng người mua thì người ta đặt mua báo dài hạn 6 tháng hoặc 1 năm. Nhưng ngay sau khi đã được lĩnh giải thưởng thì họ lại thôi không mua dài hạn nữa….”

Bản báo cáo dài 22 trang đánh máy Pháp văn này còn cung cấp nhiều thông tin thú vị khác về quá trình ra đời của các tờ báo như Đông Dương tạp chí, Tứ dân văn uyển và những thói quen khác của người An Nam trong việc đọc sách…….

Advertisements

About Quach Hien

Người đàn bà bên cửa sổ View all posts by Quach Hien

6 responses to “Bản báo cáo của Émile Vayrac

  • Nhị Linh

    Hom nao cho to mot ban nhe.

  • quachhiennb

    OK, thứ 5 sẽ đem đi cho cậu…

  • HUY BOM

    Anh thì chỉ quan tâm tới góc độ báo chí của ông ấy cũng… đủ mệt rồi.

  • Huy Bảo

    Xin phép comment!
    Đường Quân Nghị = Đường Quân Nghĩa (tr.14), Hùng Thập Lực = Hùng Thế Lực (tr.15), và… hình như là lỗi đánh máy, lỗi mo-rat hay lỗi gì đấy chứ không là lỗi chính tả, như kiểu l = n, r = d hay gi, ch = tr, s = x, và …

  • Nguyễn Hồng Phúc

    Nếu có thể, anh làm ơn cho tôi xin 1 copy của “bản báo cáo cuả Emile Vayrac” tiếng Pháp và dịch qua việt ngữ để tôi đăng lên trang web Nguyễn Văn Vĩnh được không, thưa anh?
    Tôi xin cám ơn anh trước
    Nguyễn Hồng Phúc

    • Quach Hien

      Tôi rất sẵn lòng, nhưng sẽ chuyển cho bác như thế nào đây ạ?

      Bản báo cáo đó, một bên là tiếng Pháp và một bên là bản dịch (viết tay) của cụ Nguyễn Kỳ, tôi cứ nghĩ rằng dòng họ cụ Nguyễn Văn Vĩnh chắc chắn phải có bản chính chứ ạ?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: